zondag 30 oktober 2011

Descartoise

Een week lang was ik niet alleen cartésienne maar ook descartoise, want een week lang verbleef ik in Descartes, het stadje in Touraine waar René Descartes in 1596 is geboren. Toen hij er ter wereld kwam heette het stadje Descartes nog La Haye. Pas veel later, toen de inwoners zich realiseerden dat ooit een genie in hun dorp het levenslicht had aanschouwd, is het Descartes gaan heten. De kleine René werd er gedoopt, zijn moeder ligt er begraven. Zij stierf toen René dertien maanden oud was. Het geboortehuis is ingericht als museum, waar het verhaal wordt verteld van zijn leven en zijn tijd en ook, heel vluchtig, van de filosofie door de eeuwen heen. Eens per maand geeft iemand er les, en zo zat ik ineens in een vertrek van bescheiden afmetingen samen met een vijftiental andere filosofieliefhebbers -- voornamelijk dames op leeftijd zoals ik -- te luisteren naar François Vezin, die Heidegger heeft vertaald en herhaaldelijk benadrukte dat hij heeft gestudeerd bij de filosoof Jean Beaufret. In dat huis vol geschiedenis vertelde Vezin ons over Socrates.Tevreden verlieten de dames het pand.

woensdag 12 oktober 2011

Duizend pagina's

De moeder van Elisabeth van de Palts (1618-1680) heette Elizabeth Stuart (1596-1662). Moeder en dochter konden niet goed met elkaar overweg. De dochter had van haar grootmoeder een strikt calvinistische opvoeding gekregen, ver van haar meer mondaine moeder, en ze snakte naar de rust die het haar mogelijk zou maken om te filosoferen. De moeder wilde de macht en het aanzien terug die zij en haar man zo smadelijk waren kwijtgeraakt. Een aantal jaren woonden  moeder en dochter onder één dak aan de Kneuterdijk in Den Haag, maar in 1646 werd de dochter door haar moeder min of meer verjaagd naar Brandenburg. Waarschijnlijk heeft Elisabeth haar moeder nooit meer gezien, maar daar werd in die tijd minder moeilijk over gedaan dan tegenwoordig.
            Jarenlang probeerde moeder Elizabeth Stuart te bewerkstelligen dat haar oudste zoon weer over de Palts zou gaan heersen. Daartoe schreef ze vele honderden brieven naar diplomaten, bondgenoten en machthebbers. Haar correspondentie uit de periode 1632-1642 is onlangs verschenen, bezorgd door Nadine Akkerman. Het is een boek van ruim 1000 pagina’s. Wat een werk moet het zijn geweest om al die brieven op te sporen, te ontcijferen en te annoteren! Ik keek natuurlijk meteen in de index om te zien of de moeder ook over de dochter had geschreven, maar de oogst beperkte zich tot een paar zeer beknopte vermeldingen, voornamelijk naar aanleiding van pogingen om Elisabeth aan de man te brengen. Dat lukte niet, de dochter werd uiteindelijk abdis van een protestants vrouwenklooster in Herford. Haar moeder bleef nog jaren in Den Haag en keerde tegen het eind van haar leven terug naar Engeland.  

zondag 9 oktober 2011

Een papieren monument


Er zijn ongetwijfeld niet heel veel exemplaren van gedrukt, want het boek zal vooral een beperkte doelgroep aanspreken: familie, vrienden, bekenden van de overledene en van de auteur, die ook de dochter is van de overledene. Het vertelt het verhaal van één enkele kunstenaar die niet echt beroemd was. Maar dat verhaal wordt zo goed verteld, met zo veel treffende details, dat er ook een tijdsbeeld ontstaat, waardoor het boek een bredere historische waarde krijgt. Veel sprak mij erin aan: het optimisme van de jonge kunstenaar die weldra geconfronteerd wordt met de praktische kanten van het leven. Hoe een gezin te onderhouden, hoe opdrachten te vinden? En dat in de jaren vijftig, toen de kunst al helemaal geen hoge prioriteit had. De noodzaak om geld te verdienen dreigt dan ook te gaan knagen aan de tijd die in het atelier kan worden doorgebracht, en aan de inspiratie.
            Frans Fritschy, beeldhouwer en docent beeldhouwen, overleed in 2010. Wantje Fritschy, zijn dochter, is historica. Ze is gewend onderzoek te doen en documenten te analyseren. Met dit boek heeft ze een prachtig papieren monument opgericht voor haar vader. Ze heeft geprobeerd te achterhalen wat hij aan beeldhouwwerken tot stand heeft gebracht, en dat was niet altijd even gemakkelijk, want sommige van die kunstwerken waren een onnavolgbare weg gegaan. Andere zijn nog voor iedereen te zien: Sint Christoffel in de Laurenskerk in Rotterdam, het Lam Gods in een plantsoen in Mijdrecht. Fascinerend is zijn `schaaksimultaanseance': twintig schakers, elk met hun individuele kenmerken, zitten tegenover een in plexiglas uitgevoerde grootmeester. (Zie de illustratie op de voorkant van het boek.)
           De auteur schrijft over de lastige omstandigheden waarin haar vader moest werken, het onverwarmde atelier, het moeizaam verwerven van opdrachten, over zijn financiële situatie die hem noopte te gaan lesgeven. Zijn creativiteit stagneerde, maar bloeide na zes jaar toch weer op, krachtiger en origineler dan ooit. Het wordt allemaal onsentimenteel beschreven, terughoudend en betrokken tegelijk.  
            Ik citeer uit het voorwoord: `Dit boek wil een hommage zijn aan alle kunstenaars die niet weten door te dringen tot de artistieke top, maar die blijven proberen het kunstenaarsideaal waar te maken om schoonheid onder de mensen te brengen.’
           

woensdag 28 september 2011

`Rivier, vaak afgestraft, rivier verwaarloosd en verlaten'

`Rivier van leerjongens met eeltig vel geboren...' Char dicht over de Sorgue en Clasine Heering-Moorman vertaalde (uit Samen aanwezig). 
Onlangs was ik een weekje in de Provence. Fel zonlicht, geen wolkje aan de hemel, een stenig landschap, het ingetogen groen van olijfbomen en cipressen. Ik raak er altijd enigszins door geïmponeerd, maar de  terrasjes en marktkraampjes bieden een genoeglijk tegenwicht. De vrienden die hun huis voor me hadden opengesteld, hadden ook nog een prachtig programma voor me uitgestippeld. Het wemelt daar in de Vaucluse van de literaire herinneringen. In Lourmarin ligt Albert Camus begraven, in Fontaine-de-Vaucluse staat nog steeds het huis waar Petrarca woonde en werkte. Maar in l’Isle-sur-la-Sorgue is het Maison René Char veranderd in een centrum voor moderne kunst. De spullen van Char zijn er weggehaald. Dat was zo gegaan omdat Char links was, suggereerde een inwoner die we erover aanspraken, en omdat het stadje op dit moment een rechtse burgemeester heeft. Jammer, maar een dichter vind je toch vooral terug in zijn werk. Ik ben hem aan het herlezen, zijn gedichten kleuren mijn herinneringen:
Toulourenc! Toulourenc! que j'ignorais si proche... 
(uit Les voisinages de Van Gogh)

maandag 19 september 2011

Verborgen brieven


Een van mijn begeleiders, Erik-Jan Bos, vindt nog weleens een `nieuwe' brief van Descartes. Hierboven de gelukkige ontdekker, wiens verhaal op een filmpje staat: http://www.google.com/intl/en/insidesearch/stories.html

donderdag 8 september 2011

En nog wat meer reclame

PERSBERICHT
Amsterdam, 7 september 2011
Vertalersgeluk
Vertalers vertellen over de voldoening die een goede vertaling kan geven
Onder de naam *Vertalersgeluk* maken de literair vertalers van vijf belangrijke Europese romans in september en oktober een tournee langs Nederlandse boekhandels. Ze vertellen wat hun veelzijdige en vaak onzichtbare werk zo moeilijk maar vooral ook zo mooi maakt.
Vertalers Jeanne Holierhoek, Edgar de Bruin, Harm Damsma en Niek Miedema, Annelies van Hees en Liesbeth van Nes zullen tijdens de tournee specifiek ingaan op hun vertaling van Drie sterke vrouwen van Marie NDiaye, De werkplaats van de duivel van Jáchym Topol, De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet van David Mitchell, Dat weet je niet van Jens Christian Grøndahl en HhhH van Laurent Binet.
De vijf romans vormden de shortlist voor de Europese Literatuurprijs, die afgelopen weekend, tijdens Manuscripta, voor het eerst is uitgereikt aan vertaler Jeanne Holierhoek en auteur Marie NDiaye voor Drie sterke vrouwen (Trois femmes puissantes).
Het Vertalersgeluk-programma bestaat steeds uit een inleiding door vertaler Nicolette Hoekmeijer, gevolgd door lezingen over (het vertalen van) drie van de genomineerde romans en afsluitend een discussie met de sprekers en het publiek. De tournee ziet er als volgt uit:
woensdag 14 september 2011, aanvang: 20.00
Edgar de Bruin (Jáchym Topol), Harm Damsma & Niek Miedema (David Mitchell), Liesbeth van Nes (Laurent Binet).
Gespreksleider: Arno Koek.
In: Boekhandel Blokker te Heemstede.
www.boekhandelblokker.nl
dinsdag 20 september 2011, aanvang: 20.00
Harm Damsma & Niek Miedema (David Mitchell), Jeanne Holierhoek (Marie NDiaye), Liesbeth van Nes (Laurent Binet).
Gespreksleider: Jasper Henderson.
Boekhandel Linnaeus te Amsterdam ism het Nederlands Letterenfonds.
In: Bibliotheek Letterenfonds, Nieuwe Prinsengracht 89 te Amsterdam.
www.linnaeusboekhandel.nl
dinsdag 27 september 2011, aanvang: 20.00
Harm Damsma & Niek Miedema (David Mitchell), Annelies van Hees (Jens Christian Grøndahl) en Jeanne Holierhoek (Marie NDiaye).
Gespreksleider: Stella Linn.
In: Selexyz Scholtens te Groningen.
www.selexyz.nl/winkels/28/
donderdag 13 oktober 2011, aanvang: 20.00
Harm Damsma (David Mitchell), Jeanne Holierhoek (Marie NDiaye), Liesbeth van Nes (Laurent Binet).
In: Boekhandel Van Gennep te Rotterdam.
www.de-drvkkery.nl
vrijdag 28 oktober 2011, aanvang: 16.00
Harm Damsma & Niek Miedema (David Mitchell), Edgar de Bruin (Jáchym Topol), Jeanne Holierhoek (Marie NDiaye).
In: Brasserie De Drukkerij te Middelburg.
www.boekhandelvangennep.nl
Voor reserveringen en meer informatie over de afzonderlijke avonden kunt u terecht op de website van de betreffende boekhandel.
De Vertalersgeluk-tournee is een initiatief van literair vertaler Nicolette Hoekmeijer en werd financieel ondersteund door het Nederlands Letterenfonds.
Meer informatie
Voor nadere inlichtingen over de Vertalersgeluk-tournee kunt u contact opnemen met Nicolette Hoekmeijer, organisator van de tournee, nhoekmeijer@planet.nl of tel 06 24671904
of met Hanneke Marttin, medewerker communicatie Nederlands Letterenfonds, h.marttin@letterenfonds.nl of tel 020 520 73 11 / 020 520 73 00.

Dit bericht is verzonden naar h.marttin@letterenfonds.nl door post@letterenfonds.nl.

Een beetje reclame

Uitnodiging Jubileumsymposium
20 jaar aandacht voor vrouwengeschiedenis - Kom naar de verjaardag van de SVVT!
De Stichting Vrouwengeschiedenis van de Vroegmoderne Tijd bestaat dit jaar twintig jaar en om dat te vieren verwelkomen wij u graag op ons feestelijke jubileumsymposium, dat 8 oktober plaats zal vinden in Amsterdam. Naar aanleiding van het jubileum zijn vijf spreeksters uitgenodigd wier lezingen een afspiegeling zullen zijn van de verscheidenheid aan onderwerpen die de afgelopen twintig jaar in onze bijeenkomsten aan bod zijn gekomen.
U bent van harte uitgenodigd om deze volledig verzorgde jubileumdag op 8 oktober aanstaande bij te wonen!
Programma:
10.30u.: Ontvangst met koffie/thee en inschrijving
11.00u.: Opening van het programma door voorzitter Netty van Megen
11.10u.: Eerste panel:
- Jeanne Holierhoek (zelfstandig vertaalster)
‘Een denkende Prinses: Elisabeth van de Palts’
- Lieke van Deinsen (Radboud Universiteit)
‘‘Vrede en Bondgenootschap, Twee dochtren van omhoog’: politiek, religie en emotionele aansporing in de baanbrekende pamfletten van Cornelia van der Veer (1639-1704)’
12.30u.: Uitgebreide, feestelijke lunch
13.30u.: Tweede panel:
- Kariin Sundsback (European University Institute, Florence)
‘Zelfstandig werkende vrouwen in de vroegmoderne tijd; een typisch Hollands fenomeen?’
- Annette de Wit (Marinemuseum Den Helder)
‘Zeemansvrouwen op de bres: Echtgenotes van zeevarenden en hun rol in kerk en samenleving (1600-1700)’
- Marjolein van Dekken (onafhankelijk onderzoeker)
‘Brouwen, branden en bedienen: Productie en verkoop van drank door vrouwen in de Noordelijke Nederlanden, circa 1500-1800’
16.00u.: Afsluiting
Kosten: Leden € 12,50, niet-leden € 15,00, studenten € 10,00
In de toegangsprijs inbegrepen zijn een luxe lunchbuffet, catering tijdens de lezingen en een jubileumboekje.
Wij verzoeken u vriendelijk vóór 15 september uw komst door te geven via e-mail (info.svvt@gmail.com) en het bedrag over te maken op Postbankrekening 40 52 235 t.n.v. Stichting Vrouwengeschiedenis van de Vroegmoderne Tijd, Elst; dit in verband met de catering.
Adres symposium:
Aristo Amsterdam Teleportboulevard 100 1043 EJ AMSTERDAM
020 - 686 08 86